Dergimizin ilk sayısının yayınlandığı tarihten bu yana geçen süre zarfında dış ticaretimizde devrim niteliğinde bir değişiklik oldu: 8.2.2008 tarih ve 26781 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 2008/13186 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Kararın değişik 8. maddesi ile ihracat bedellerinin tasarrufu serbest hale getirildi. Hatırlanacağı gibi ihracatçılar, her bir beyanname bazında, 100 bin ABD doları ve üzerindeki ihracat alacaklarını fiili ihracat tarihinden itibaren en geç 180 gün içerisinde yurda getirerek bankalara veya özel finans kurumlarını satmak zorundaydılar. 100 bin ABD dolarına kadar olan alacaklarını ise yurtdışında tutabilmekteydiler. Bu karar değişikliği ile ihracatçılar artık ihraç bedeli dövizlerin tamamını yurtdışındaki hesaplarında tutabilecekler, yurda getirseler bile bozdurmak zorunda olmayacaklar.

Bu önemli kanun değişikliğine değindikten sonra bu sayımızda üzerinde durmayı düşündüğüm Transit Ticaret konusuna gelelim:

Transit ticaret, vergi kimlik numarası sahibi, Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklıklar tarafından yapılabilir. Transit ticaret faaliyetinde bulunan bu kişiler "transit tacir" olarak adlandırılır.

Transit ticaret, yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınarak çıkışı yapılan malın ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoda satılmasıdır. Transit ticarette alış ve satış bedelleri arasında lehte fark olması esastır. Detaya inecek olursak; bir ihracat işleminde, eşyanın parasını ödeyen ülke ile eşyanın gönderildiği ülke farklı olabilir. Yani, ihracatçının parasını ödeyen ülke Türkiye ancak ihracatçının eşyayı gönderdiği ülke Almanya olabilir. Bu durumda bu alım- satım işine üç ülke karışmış olmaktadır. Transit satışın gerçekleşebilmesi için eşyanın çıkış ülkesi ile varış ülkesi arasında bir transit tacir bulunmalıdır. Yukarıdaki örnekte transit ülke Türkiye'dir. Eşyanın parasını ödemektedir ancak ödemeyi sağlayan belgeler Türkiye üzerinden transit olarak Almanya'ya ulaşmaktadır. Transit ticaret işleminde transit ülkede bir ihracat ve ithalat işlemi gerçekleşmez

Transit ticaret işlemlerinde bazen ticarete konu olan malın dört, beş ülke üzerinden transit ticaretinin yapıldığı görülebilir. Kaç ülke dahil olursa olsun tüm transit ticaret işlemlerinde sadece bir ihracatçı bir tane de ithalatçı ülke olur. Diğer ülkelerin tamamı transit ülkelerdir (transit tacirlerin ülkeleri).

Bununla beraber, Türkiye'de yerleşik bir firma tarafından transit ticaret veya ithalat rejimi kapsamında yurt dışından satın alınan bir malın, Türkiye'de yerleşik bir veya birkaç firmaya devredilerek transit ticaret kapsamında satılması mümkündür.

Örnek İş Akışı:

1. Türkiye'deki transit tüccar, Hindistan'daki satıcıya, I Almanya'da kendisinin bulmuş olduğu alıcıya teklif edilmek üzere fiyat teklifi ister ve Hindistan'dan gelen teklifi kendi kârını da ekleyerek Almanya'ya teklif eder. Almanya teklifi kabul ederse, Hindistan'daki satıcı

a. Yükleme Belgesini (konşimento) Almanya'daki firmaya muhatap,
b. Fatura ve diğer vesaiki Türkiye'deki transit tacire (parayı alacağı için) muhatap düzenler.

2. Malı Almanya'ya gönderir.

3. Transit tacir böyle bir gönderimde işlemlerin kolay yürüyebilmesi için mümkün olduğunca tarafları CİF/CİP Teslim Şekline ikna etmelidir.

4. Hindistan sevkıyatı gerçekleştirdikten sonra elinde kalan onaylı vesaiki ödemeyi yapması için Türkiye'deki Transit Tacire ödeme şeklinin gerektirdiği yolla ulaştırır. Transit Tacir kendisine ulaşan vesaik içerisinden kendisine kesilmiş olan faturayı alarak muhasebesine koyar.

5. Daha sonra, Almanya'daki kendi müşterisine muhatap kendi faturasını düzenler ve Hindistan'dan gelen diğer vesaik ile birleştirerek Almanya ile yapmış olduğu ödeme anlaşması tahtında vesaiki ödemeyi yapması için Almanya'ya ulaştırır.

6. Almanya ödemeyi yapar (anlaşma gereği peşin ya da vadeli)

7. Türkiye ödemeyi yapar (anlaşma gereği peşin ya da vadeli)

Not: Bu örnekte sevkiyatın Hindistan'dan Almanya'ya kamyon ile yapılması durumunda mal Türkiye üzerinden geçecektir. Malın son varış noktası Almanya olduğu için kamyon Türk gümrüklerinde malın gümrüklenmesi amacıyla açılmayacaktır. Dolayısıyla kamyon Türkiye üzerinden transit geçen bir araç olacak ve transit ticaret işlemi bozulmayacaktır.

Transit ticarette transit tacir, eğer ödeme vadelerini iyi ayarlayabilirce (Almanya ile peşin çalışıp, Hindistan ile vadeli çalışılırsa) herhangi bir finansmana ihtiyaç duymadan bu işi gerçekleştirebilir.

Transit Ticaret İşlemlerinde Uyulması Gereken Kurallar

• Transit Ticaret işlemleri Transit Tacir tarafından bankalar nezdinde hazırlanacak Transit Ticaret Formu (TTF) ile gerçekleştirilir.

• Alış ve satış değerleri arasında mutlaka lehte fark bulunması gerekir.

• Söz konusu eşyanın satın alınması ithalat, satılması ise ihracat mevzuatı hükümlerine tabi değildir. • Bu yüzden ithalata ve ihracata ilişkin vergi, resim, harç ve fon tahsili yapılmaz.

• Transit ticarette satış bedellerinin konvertible bir döviz cinsi üzerinden yapılması gerekir

• Satış bedeli henüz tahsil edilmeden önce, alış bedelinin banka kaynaklarından veya yurt içinden temin edilen dövizlerle açılan Döviz Tevdiat Hesaplarından transfer edilerek dövizle ödenmesi halinde, asgari bu kullanılan döviz tutarının transfer tarihinden itibaren 180 gün içinde (efektifler için Döviz Beyan Tutanağı aranır) ödenmesi gerekir.

• Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Dış Ticaret Müsteşarlığının madde politikası itibarıyla transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği malların transit ticareti yapılamaz.