Uluslararası platformda gerçekleştirilen her türlü ticari faaliyet dış ticarettir. Bu faaliyetler mal ve hizmetlerin ihracat, ithalat ve transit ticaret yolu ile alım satımından meydana gelir. İhracat, ithalat ve transit ticaret işlemleri, ulusal ve uluslararası kanun, anlaşma ve uygulamalar çerçevesinde gerçekleştirilir. Bu yasal çerçeve kapsamında dış ticaret ile uğraşan tüm gerçek ve tüzel kişiler belli taahhütler altına girerler. Kendi ülkelerine ve müşteri veya tedarikçilerine karşı sorumludurlar. Bu taahhütlerin ve sorumlulukların yerine getirilememesi durumunda yurtiçinde ve/veya yurtdışında çeşitli yaptırımlar ve/veya cezalar uygulanır. Bu nedenle, söz konusu kanun, anlaşma ve uygulamaların dış ticaret ile uğraşan tüm gerçek ve tüzel kişiler tarafından biliniyor olması gerekir. Peki nedir dış ticarette bilinmesi gereken bu önemli başlıklar :

• Ülkemizin dış ticaret mevzuatı,
• Ülkemizin bağlı bulunduğu ekonomik grup veya toplulukların iç ve dış ticaret mevzuatı, (Türkiye için özellikle Gümrük Birliği GSP mevzuatı)
• Dış ticaret terim ve kavramları,
• Uluslararası ihracat, ithalat ve transit ticaret uygulamaları,
• İşlem akışları,
• Gümrük Mevzuatı,
• Nakliye ve Sigorta uygulamaları,
• Dış ticarette Destek Uygulamaları,
• İhracat fiyatının, ithalat maliyetinin hesaplanması,
• İhracat ve İthalat işlemlerinde Katma Değer Vergisi uygulaması,
• İhraç Kayıtlı Teslim uygulaması,
• İthalatta Gümrük Vergisi uygulaması,
• ATR, EUR-1 ve Form-A uygulamaları,
• Teslim Şekilleri,
• Uluslararası Ödeme Şekilleri,
• Vesaik ,
• İhracat ve İthalat Taahhütlerinin kapatılması işlemleri,
• Uluslararası Ticaret Hukuku.

Yukarıda sıraladığım, dış ticaretin kapsamını oluşturan bu yirmiye yakın uğraşı konusu, firmalarda iki ana departmana dağıtılmıştır. Bu iki departman Pazarlama ve Operasyon departmanlarıdır. Pazarlama departmanı, ihracatı ya da ithalatı düşünülen ürünlerin yurtiçi veya yurtdışında pazarlaması, satışı işleri ile operasyon departmanı ise satışı yapılan ürünlerin fiili olarak sevkıyatı ve sonrasında kambiyo işleri ile uğraşır. Dış ticaret şirketlerinin veya departmanlarının kurulması aşamasında bu çerçevede gerçekleştirilecek eleman istihdamı uygun olacaktır.

Çok üzerinde durulmayan ve ancak ülke için daha önemli olan yurtdışına çıkan ürün veya hizmetin bedeli olan dövizin yurda getirilerek hazineye aktarılmasıdır. İhracatçılar, ihracat bedeli dövizleri yurda getirip, DAB ile ülke hazinesine aktarmadıkları sürece ihracatları tamamlanmış sayılmaz ve bu sebeple ülkeye karşı yüklendikleri taahhüt de kapanmaz.

Dış ticaret mevzuatında, ülkemizden kimlerin ihracat yapabileceği de açıkça belirtilmiştir. Bu çerçevede Türk ticaret kanunu kapsamında ticaret yapma yetkisine sahip, ticaret sicil gazetesinde yer alan “iştigal konuları” başlığı altında dış ticaret de yer alan ve ihraç edeceği ürüne göre ilgili ihracatçı birliğine üyelik yaptırmış gerçek ve tüzel kişi tacirler ihracat yapabilirler.

b. İthalat

İthalatı, ihracata benzer bir tanımlamayla, ithalatı yasak ürünler dışında her türlü ürün ve hizmetin ithalat ve gümrük mevzuatı kapsamında yurtdışından getirilmesi ve bedellerinin kambiyo mevzuatı kapsamında yurtdışına ödenmesidir. Bedelin ürün yurda gelmeden önce ödenmesi, ve fakat ürünün getirilememesi durumunda, yurtdışına gönderilen dövizin geri getirilmesi gerekir şeklinde tanımlayabiliriz.

İthalat işlemlerine başlamadan önce dikkat edilmesi gereken bazı önemli hususlar vardır:

i. İthal edilmesi düşünülen ürünlerin gümrük mevzuatı açısından durumu (yasaklı olup olmadığı, gümrük vergi oranı vs.)
ii.İthalat için gerekli gümrük belgeleri ve izinlerin temini.

Ülkemizde birçok ithalatçı firmanın bu iki konu üzerinde yeterince bilgi sahibi olmadıkları için gümrüğe gelen mallarının gümrükleme işlemlerinin yapılamadığı ve bu sebeple ya gümrüğe terk edildiği ya da iade edildiği dolayısıyla bu durumunda ithalatçı firmalar nezdinde zaman, para ve müşteri kaybına neden olduğu görülmektedir.

Mevzuat gereği, Türk ticaret kanunu kapsamında ticaret yapma yetkisine sahip ve ticaret sicilinde, iştigal konuları içerisinde ithalat bulunan gerçek ve tüzel kişiler ithalat yapabilir. Temmuz 2002’de çıkan bir kanun gereği ülkemizde ithalatçı birliklerinin kurulmasına karar verilmiş olmasına rağmen bu kanun günümüzde askıdadır.

Yazımın başında da değindiğim gibi dış ticaret işlemleri mevzuat kapsamında yürür. Dış ticaret mevzuatı, özellikle ithalat ile ilgili mevzuat son derece dinamiktir. Yapılan mevzuat değişiklikleri, firmaların lehine veya aleyhine olabilir. Bu nedenle, sürekli ve ciddi olarak takibi şarttır.

Önümüzdeki sayıda sizlere Transit Ticaret ile ilgili bilgiler vermeye çalışacağım.